Een goed begin

[dropcap]E[/dropcap]en goed verhaal begint met een goede eerste zin. Dat geldt ook voor een goed verhaal, en zelfs voor een goede roman – al zijn er meesterwerken die slecht beginnen.

Een goed begin is moeilijk te omschrijven. Ik kwam op straat Peter van Straten eens tegen, de tekenaar, en we raakten in gesprek over dat wonderlijke fenomeen ‘inspiratie’.

Zowel hij als ik geloven daar niet in, hard werken is veel gezonder dan wachten op een wonder, maar toch kon ik het niet laten hem te vragen hoe hij iedere dag zo’n tekening kon maken, met andere woorden; waar haalde hij het vandaan. Zelf krijg ik die vraag ook regelmatig. Daarom was ik óók benieuwd naar het antwoord.

“Goed opletten,” zei Peter.

Een goed antwoord natuurlijk, maar ik wilde toch iets meer weten. Langzaam vertelde hij toen dat hij vaak aan één woord genoeg had, een enkele zinsnede opgevangen terwijl hij bij de bakker in de rij stond, een los woord uit een gesprek tussen twee mensen achter hem in de tram, dat werk. Dat onthield hij dan, of beter gezegd: dat bleef de hele dag bij hem, en ’s avonds hield hij het tegen het licht.

Als het een goed woord was, en dat was het, anders was het niet blijven hangen, ging hij het uitpakken, afpellen, zo noemde hij dat. Dat afpellen deed hij al tekenend, tot de prent af was en pas op dat moment, als hij klaar was, wist hij wat hij in dat ene woord gehoord had, wat het betekende. Uiteraard kon het woord ook een gezichtsuitdrukking zijn, een oogopslag, een handgebaar, een motorische eigenaardigheid – alles.

“Maar altijd iets kleins dus?”

“Altijd iets kleins, op het eerste gezicht. Als je klaar bent, kan het iets groots zijn.”

Ik vond het een mooie omschrijving van hoe hij werkte, en omdat we allebei verder moesten, namen we afscheid. Sindsdien denk ik vaak aan die ontmoeting terug, niet in de laatste plaats omdat ik de methode zoals hij die omschreef ook ken van mezelf – alles draait bij een column om het begin. De kunst is te voorschijn te toveren wat in dat begin schuil gaat, er uit te halen wat er in zit en te geloven dat er altijd meer in zit dan je denkt, en in ieder geval meer dan op het eerste gezicht. Een goede eerste zin, die noodzakelijkerwijs mooi hoeft te zijn, of ingewikkeld, liever niet zelfs, draagt een verhaal in zich, en dat moet eruit.

Het klinkt een beetje vaag, geef ik toe, en het riekt naar abacadabra en kwakzalverij, maar toch werkt het zo. Een goede column, of een goed verhaal, vertelt de schrijver iets dat hij nog niet wist toen hij begon. Daarom schreef hij die eerste zin ook op, om te ontdekken wat er in schuil zou kunnen gaan. Voor de lezer geldt uiteraard hetzelfde; hij leest omdat hij wil lezen wat de schrijver gaart vertellen. Echt schrijven is daarom een groot, ongewis avontuur. Die eerste zin – als er niets uit te voorschijn komt, ben je dood.

download


Deze content is geplaatst in categorie: Berichten.